ΤΡΑΓΟΥΔΩΝΤΑΣ ΤΗ ΦΥΣΗ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ

Η ΦΥΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΠΟΙΗΣΗ

Στην παραδοσιακή ποίηση, η φύση έχει κεντρικό ρόλο, λειτουργώντας όχι μόνο ως σκηνικό αλλά και ως ενεργός συνομιλητής των ανθρώπινων συναισθημάτων και εμπειριών. Τα στοιχεία της φύσης, όπως τα βουνά, τα ποτάμια, τα δέντρα και τα πουλιά, συχνά γίνονται σύμβολα αγάπης, νοσταλγίας, λύπης ή χαράς, ενώ η εναλλαγή των εποχών εκφράζει τον κύκλο της ζωής, από τη γέννηση ως το θάνατο. Ο άνθρωπος παρουσιάζεται σε αρμονική σχέση με το φυσικό περιβάλλον, που λειτουργεί ως μάρτυρας ή και συμμέτοχος στα πάθη και τις ελπίδες του. Η φύση, μέσα από τα παραδοσιακά τραγούδια και ποιήματα, δεν είναι απλά ένα σκηνικό αλλά ένας ζωντανός κόσμος γεμάτος συναίσθημα και συμβολισμό.

Στην ελληνική ποίηση, η φύση έχει αποτελέσει αστείρευτη πηγή έμπνευσης από την αρχαιότητα έως σήμερα. Παρακάτω είναι μερικά διαχρονικά ελληνικά ποιήματα που αναφέρονται στη φύση:

Νεοελληνική Ποίηση

1. Διονύσιος Σολωμός – ;Ελεύθεροι Πολιορκημένοι -----Τ’ είν’ τούτο το θρόισμα που φέρνει ο άνεμος, τ’ είν’ τούτη η μυρωδιά που γεμίζει τον αέρα;Είναι η φύση που ξυπνάει μέσα στον θάνατο

2. Αριστοτέλης Βαλαωρίτης –Ο Γεροστάθης------Εκεί στη ρίζα του βουνού, ανάμεσα σε βρύσες και δέντρα, κάθεται ο γέρος, και μιλάει στη βουβή την πλάση.

3. Κωνσταντίνος Καβάφης –Η Θάλασσα------Είπα να λησμονήσω, μα η θάλασσα με κράζει, το κύμα της μιλάει στη μνήμη μου βαθιά.

Αρχαία Ελλάδα

1. Σαπφώ-Σαν τον γλυκό τον άνεμο

●Η Σαπφώ συχνά αναφέρεται στη φύση, συνδέοντάς την με τα συναισθήματα.

2. Θεόκριτος –Ειδύλλια

●Ειδικά το 1ο Ειδύλλιο (Θύρσις) είναι ύμνος στη φύση της ελληνικής υπαίθρου.

Η φύση παραμένει ένα κεντρικό θέμα στη σύγχρονη ελληνική ποίηση, αλλά

προσεγγίζεται με διαφορετικούς τρόπους σε σχέση με το παρελθόν. Ενώ στους

κλασικούς ποιητές η φύση ήταν κυρίως ένας ιδανικός τόπος ομορφιάς, ελευθερίας ή

ακόμα και πειρασμού, στη σύγχρονη ποίηση αποκτά συχνά οικολογικές, υπαρξιακές

ή ακόμα και πολιτικές διαστάσεις.

❖ Η φύση ως καταφύγιο και χώρος εσωτερικής αναζήτησης

Σε πολλούς σύγχρονους ποιητές, η φύση δεν είναι μόνο αισθητικά όμορφη αλλά και

ένας τόπος μοναξιάς, περισυλλογής και εσωτερικής ισορροπίας.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα:

Κική Δημουλά – Η φύση εμφανίζεται συχνά ως ένα τοπίο που καθρεφτίζει

την ανθρώπινη απώλεια και τον χρόνο που περνά.

Ο αέρας φυσάει τις αναμνήσεις μου

και οι δρόμοι γεμίζουν σκόρπια φύλλα του χθες.

Τάσος Λειβαδίτης – Η φύση χρησιμοποιείται ως ένα μέρος όπου ο άνθρωπος

βρίσκει παρηγοριά από τη σκληρή πραγματικότητα.

Κι ήρθαν τα δέντρα και μ αγκάλιασαν,

σαν να ξεραν πόσο με κούρασε η ζωή.

Η φύση ως σύμβολο ερωτισμού και ελευθερίας

Στη νεότερη ποίηση, η φύση εξακολουθεί να συνδέεται με τον έρωτα και την ελευθερία, αλλά με πιο τολμηρές και άμεσες εικόνες.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα:

Γιώργος Χρονάς – Συνδέει τη φύση με την ερωτική πράξη και την ανθρώπινη

επιθυμία. Τα δέντρα ιδρώνουν από το μεσημέρι

όπως και το κορμί μου όταν σε σκέφτομαι.

Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ – Χρησιμοποιεί τη φύση για να εκφράσει την

ομορφιά αλλά και τη φθαρτότητα του σώματος.

Το κορμί μου έγινε ένα με τη θάλασσα,

κύματα μέσα μου φουσκώνουν

και ύστερα χάνονται στην άμμο.

ΤΑ ΠΑΘΗ ΤΗΣ ΒΡΟΧΗΣ

●Το ποίημα Τα Πάθη της Βροχής ανήκει στη συλλογή Χαίρε ποτέ (1988) της Κικής Δημουλά. Η βροχή, όπως και άλλα φυσικά φαινόμενα στην ποίησή της, δεν εμφανίζεται με έναν απλό, περιγραφικό τρόπο, αλλά αποκτά υπαρξιακό βάθος και συμβολικό χαρακτήρα.

Ανάλυση του Ποιήματος

Η Δημουλά χρησιμοποιεί τη βροχή για να μιλήσει για τη φθορά, τη μοναξιά, τη μνήμη και τη διάβρωση του χρόνου. Στους στίχους της, η βροχή μοιάζει να βασανίζεται όπως και ο άνθρωπος:

● Η βροχή προσωποποιείται – Παρουσιάζεται σαν κάτι ζωντανό που υποφέρει, όπως υποφέρει η ανθρώπινη ψυχή. Δεν είναι απλώς ένα φυσικό φαινόμενο αλλά ένας καθρέφτης των συναισθημάτων της ποιήτριας.

●Ο χρόνος και η φθορά – Η βροχή δεν είναι αναζωογονητική, όπως συχνά

                 εμφανίζεται στη λογοτεχνία, αλλά μάλλον μια δύναμη που σβήνει, διαβρώνει,

                 θολώνει τις μνήμες και αφήνει πίσω της μια αίσθηση κενού.

● Η μοναξιά – Η εικόνα της βροχής μπορεί να συνδέεται με μια εσωτερική ερημιά.Ο ήχος της βροχής είναι συχνά συνυφασμένος με τη μοναχικότητα και τη νοσταλγία, στοιχεία που κυριαρχούν στην ποίηση της Δημουλά.

● Η μνήμη και η λήθη – Όπως η βροχή που σβήνει τα ίχνη στο χώμα, έτσι και ο χρόνος διαβρώνει τις αναμνήσεις. Το ποίημα μπορεί να αναφέρεται στην προσπάθεια της ποιήτριας να συγκρατήσει κάτι από το παρελθόν που συνεχώς χάνεται.

                Η Κική Δημουλά, μία από τις σημαντικότερες ελληνίδες ποιήτριες του 21ου αιώνα, δεν ανήκει στους λυρικούς ποιητές που υμνούν τη φύση με τον παραδοσιακό τρόπο. Αντίθετα, η σχέση της με τη φύση είναι πιο υπαινικτική, συχνά μελαγχολική και πάντοτε υπαρξιακή.

 

Αυτή την ιδιόμορφη σχέση της ποιήτριας με τη φύση είχαμε τη χαρά να την αναλύσουμε
διεξοδικά στο 9 ο Διεθνές Μαθητικό Συνέδριο Λογοτεχνίας στην Κων/πολη στο οποίο συμμετείχαμε για πρώτη φορά φέτος. Παρακάτω σας παρουσιάζουμε μερικές στιγμές από αυτή την ανεπανάληπτη εμπειρία που ζήσαμε:

Η φύση ανέκαθεν αποτελούσε ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης για την ποίηση, προσφέροντας εικόνες, συναισθήματα και συμβολισμούς που αγγίζουν τον άνθρωπο σε βάθος. Με αφορμή μια περιβαλλοντική εκδρομή στα Τρίκαλα, μια περιοχή πλούσια σε φυσική ομορφιά και αρμονία, μας δόθηκε η ευκαιρία όχι μόνο να έρθουμε σε επαφή με το φυσικό περιβάλλον, αλλά και να στοχαστούμε πώς η φύση αποτυπώνεται στην ποίηση μέσα από τους αιώνες. Το ταξίδι αυτό δεν ήταν απλώς μια γνωριμία με το τοπίο, αλλά και ένα άνοιγμα προς την καλλιτεχνική του διάσταση, όπως αυτή αποδίδεται από μεγάλους Έλληνες και ξένους ποιητές.

Σας ευχαριστούμε πολύ για την αμέριστη προσοχή σας!